مسجد سجاد مشهد

محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) دارای اسم و رسم به‌ علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم، از محدثان و فقیهان پر اسم و رسم شیعه در قرن یازدهم هجری قمری بود. علامه مجلسی از دربین شاخه‌های علم ها اسلامی بیشتراز همگی به حدیث‌نگاری عشق و علاقه داشت و به اخباریان مجاورت بود. مشهورترین کتاب وی، دسته پرحجم حدیثی به اسم بحارالانوار میباشد که نقش بارزی در احیای منزلت حدیث در منظومه معرفت فقاهتی مسجد امین مشهد داشت.

وی با تربیت شاگردان و اثرها پرتعداد خویش که اکثری از آن‌ها‌را به گویش فارسی و برای به کارگیری عامه مردم نگاشت، بر فرهنگ و تمدن شیعی و طریق‌های علمی علمای بعد از خویش تأثیر گذاشت. او به جهت همیاری با حکومت صفویان و نقش بارز سیاسی و اجتماعی‌اش در آن زمانه از آوازه زیاد شامل است. او منتقد صوفیه بود و با تصوف خانقاهی مخالفت می‌ورزید. مجلسی در روزگار سلطنت پادشاه سلیمان صفوی به جایگاه «روحانی‌الاسلام» رسید و در زمان پاد شاه شاه حسین صفوی صاحب و مالک نفوذ بود.

معرفی و مقام
محمدباقر مجلسی در علم ها اسلامی مانند تعبیر و تفسیر، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، رجال و درایه تخصص داشت. وی تالیف کننده‌ای پرکار بود و به کتابت اثراتی دراین باره‌ها پرداخت.[۱] روحانی حرّ عاملی(۱۰۳۳ - ۱۱۰۴ق)، نسبت به وی اینگونه گفته میباشد که مجموع کارایی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخه‌های معارف نموده است و آحاد نیروی عمیق فکری و فکر وقّادش را در فراهم کردن همگی کمالات به شغل گرفته میباشد.[۲]سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳] بیشتراز هر چیز به کتابت گروه‌های حدیثی اهتمام داشت و از در میان کتاب‌های وی بحارالانوار که تیم بزرگی از روایات امامان شیعه میباشد، بیش تر از همگی آوازه داراست. کارایی علامه مجلسی در تألیف تیم‌های حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع محاسبه گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع حافظه شد‌ه‌است.[۴] محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. بعضی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵]

معاش‌طومار
مجلسی در سال ۱۰۳۷ هجری قمری در اصفهان دیده به جهان گشود.[۶] پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) پر اسم و رسم به مجلسی نخستین از و مجتهدان سرشناس بعد از ظهر خود و از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق)، ملا عبدالله شوشتری(درگذشت: ۱۰۲۱ق) و میرداماد(درگذشت: ۱۰۴۱ق) بود. مادرش، دختر صدرالدین محمد عاشوری قمی میباشد که از فامیل دانش و فضیلت به شمار می روند.[۷] وی دارنده ۳ همسر بود که از آن ها صاحب و مالک ۴ پسر و ۵ دختر شوید.[۸]

محمدباقر مجلسی در شب ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰ق و در ۷۳ سالگی در اصفهان از عالم رفت[۹] و بعضا تاریخ درگذشت اورا ۱۱۱۱ ضبط کرده اند.[۱۰] آقا جمال خوانساری بر او نماز گذارد.[۱۱] او سازه بر وصیتش در کنار مسجد جامع اصفهان و در مجاورت پدرش به خاک امانت شد. به مناسبت تاریخ وفات آن علّامه این شعر سروده شد‌ه‌است:[۱۲]

ماه رمضان چه بیست و هفتش معدود شد
تاریخ وفات باقر اعلم شد
در روزنگار قانونی کشور ایران، ۳۰ مرداد تحت عنوان روز بزرگداشت علامه مجلسی رقم خورده میباشد.

بارگاه بقاع محمدتقی و محمدباقر مجلسی
فامیل مجلسی
سید موسی شبیری زنجانی در ذکر وجه این آوازه اینگونه می گوید که مقصودعلی بابا محمدتقی، شعر سرا بود و تخلصش مجلسی بوده میباشد که‌این کنیه به فرزندان و نوادگانش منتقل گردیده‌است.[۱۳] برخی دیگر آوازه این قوم به اسم مجلسی را به جهت داشتن مجالس پرشور جد آن‌ها دانسته‌اند.[۱۴] نقل دیگر آن میباشد که زیرا محمدتقی در روستای «مجلس» اصفهان می‌زیسته میباشد، این قبیله به مجلسی مشهور گردیدند.[۱۵]

نیای قبیله مجلسی حافظ ابونعیم اصفهانی(۳۳۶-۴۳۰ق) از محدثان و حفاظ میباشد.[۱۶] پدربزرگ محمد باقر، «ملا غرض» نیز اهل شعر، متانت و فضل و ادب بوده میباشد.[۱۷] جده پدری مجلسی دختر کمال الدین روحانی حسن عاملی نطنزی اصفهانی میباشد. محدث نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) برادران مجلسی، میرزا عزیزالله و ملا عبدالله را ستوده میباشد. آمنه بیگم(درگذشت: قرن ۱۲ق) مشهورترین خواهر مجلسی همسر محمدصالح بن احمد مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق) و دانا شرعی بوده میباشد.[۱۸]

تحصیلات
محمدباقر مجلسی بعداز فراگرفتن علم ها مقدماتی از محضر علمای اصفهان بهره مند شد.[۱۹] وی بیش تر از همگی نزد پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳–۱۰۷۰ق) فراگیری چشم میباشد و از‌آنجا‌که پدرش از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) بود، می‌اقتدار از تأثیر فکر‌های روحانی بهایی بر علامه مجلسی به واسطه پدرش محمد تقی مجلسی صحبت راند.[۲۰] مؤلف ریاض العلماء که از شاگردان و همیاران او در تدوین بحارالانوار بوده میباشد می‌نویسد که او علم‌های عقلی را نزد آقا حسین خوانساری(۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) و علم های نقلی را نزد پدرش فرا گرفت.[۲۱]

محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. برخی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵] از در بین شاگردان علامه بعضی از مشاهیر علمای شیعه تربیت شدند که از آن پاراگراف می‌قدرت به میرزا عبدالله افندی اصفهانی(درگذشت: ۱۱۳۰ق)، سید نعمت‌الله جزایری(درگذشت: ۱۱۱۲ق)، روحانی عبدالله بحرانی(درگذشت: ۱۱۲۷ق)، محمد بن علی اردبیلی(درگذشت: ۱۱۰۱ق)، میر محمدصالح خاتون‌آبادی(درگذشت: ۱۱۲۶ق) و میر محمدحسین خاتون‌آبادی (نوه دختری‌اش؛ در سپری شد: ۱۱۵۱ق)، سید ابوالقاسم خوانساری(درگذشت: ۱۱۵۷ق) خاطر کرد.[۲۲]

اذن ماجرا

یکی‌از واپسین اذن‌های قصه علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از بخش اعظمی از علمای زمان خویش حدیث شنیده و از آنها اذن داستان داشت که از مهمترین این اشخاص بایستی به ملا باتقوا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن نتیجه کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روحانی حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسم‌برده‌اند.[۲۳] روحانی حر عاملی، مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذن‌طومار نقل داستان به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی کل کارایی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه همگی شاخه‌های معارف کرده و کل نیروی عمیق فکری و تفکر وقّادش را در فراهم نمودن کلیه کمالات به عمل گرفته میباشد.[۲] سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳]

محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) دارای اسم و رسم به‌ علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم، از محدثان و فقیهان پر اسم و رسم شیعه در قرن یازدهم هجری قمری بود. علامه مجلسی از دربین شاخه‌های علم ها اسلامی بیشتراز همگی به حدیث‌نگاری عشق و علاقه داشت و به اخباریان مجاورت بود. مشهورترین کتاب وی، دسته پرحجم حدیثی به اسم بحارالانوار میباشد که نقش بارزی در احیای منزلت حدیث در منظومه معرفت فقاهتی مسجد امین مشهد داشت.

وی با تربیت شاگردان و اثرها پرتعداد خویش که اکثری از آن‌ها‌را به گویش فارسی و برای به کارگیری عامه مردم نگاشت، بر فرهنگ و تمدن شیعی و طریق‌های علمی علمای بعد از خویش تأثیر گذاشت. او به جهت همیاری با حکومت صفویان و نقش بارز سیاسی و اجتماعی‌اش در آن زمانه از آوازه زیاد شامل است. او منتقد صوفیه بود و با تصوف خانقاهی مخالفت می‌ورزید. مجلسی در روزگار سلطنت پادشاه سلیمان صفوی به جایگاه «روحانی‌الاسلام» رسید و در زمان پاد شاه شاه حسین صفوی صاحب و مالک نفوذ بود.

معرفی و مقام
محمدباقر مجلسی در علم ها اسلامی مانند تعبیر و تفسیر، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، رجال و درایه تخصص داشت. وی تالیف کننده‌ای پرکار بود و به کتابت اثراتی دراین باره‌ها پرداخت.[۱] روحانی حرّ عاملی(۱۰۳۳ - ۱۱۰۴ق)، نسبت به وی اینگونه گفته میباشد که مجموع کارایی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخه‌های معارف نموده است و آحاد نیروی عمیق فکری و فکر وقّادش را در فراهم کردن همگی کمالات به شغل گرفته میباشد.[۲]سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳] بیشتراز هر چیز به کتابت گروه‌های حدیثی اهتمام داشت و از در میان کتاب‌های وی بحارالانوار که تیم بزرگی از روایات امامان شیعه میباشد، بیش تر از همگی آوازه داراست. کارایی علامه مجلسی در تألیف تیم‌های حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع محاسبه گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع حافظه شد‌ه‌است.[۴] محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. بعضی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵]

معاش‌طومار
مجلسی در سال ۱۰۳۷ هجری قمری در اصفهان دیده به جهان گشود.[۶] پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) پر اسم و رسم به مجلسی نخستین از و مجتهدان سرشناس بعد از ظهر خود و از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق)، ملا عبدالله شوشتری(درگذشت: ۱۰۲۱ق) و میرداماد(درگذشت: ۱۰۴۱ق) بود. مادرش، دختر صدرالدین محمد عاشوری قمی میباشد که از فامیل دانش و فضیلت به شمار می روند.[۷] وی دارنده ۳ همسر بود که از آن ها صاحب و مالک ۴ پسر و ۵ دختر شوید.[۸]

محمدباقر مجلسی در شب ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰ق و در ۷۳ سالگی در اصفهان از عالم رفت[۹] و بعضا تاریخ درگذشت اورا ۱۱۱۱ ضبط کرده اند.[۱۰] آقا جمال خوانساری بر او نماز گذارد.[۱۱] او سازه بر وصیتش در کنار مسجد جامع اصفهان و در مجاورت پدرش به خاک امانت شد. به مناسبت تاریخ وفات آن علّامه این شعر سروده شد‌ه‌است:[۱۲]

ماه رمضان چه بیست و هفتش معدود شد
تاریخ وفات باقر اعلم شد
در روزنگار قانونی کشور ایران، ۳۰ مرداد تحت عنوان روز بزرگداشت علامه مجلسی رقم خورده میباشد.

بارگاه بقاع محمدتقی و محمدباقر مجلسی
فامیل مجلسی
سید موسی شبیری زنجانی در ذکر وجه این آوازه اینگونه می گوید که مقصودعلی بابا محمدتقی، شعر سرا بود و تخلصش مجلسی بوده میباشد که‌این کنیه به فرزندان و نوادگانش منتقل گردیده‌است.[۱۳] برخی دیگر آوازه این قوم به اسم مجلسی را به جهت داشتن مجالس پرشور جد آن‌ها دانسته‌اند.[۱۴] نقل دیگر آن میباشد که زیرا محمدتقی در روستای «مجلس» اصفهان می‌زیسته میباشد، این قبیله به مجلسی مشهور گردیدند.[۱۵]

نیای قبیله مجلسی حافظ ابونعیم اصفهانی(۳۳۶-۴۳۰ق) از محدثان و حفاظ میباشد.[۱۶] پدربزرگ محمد باقر، «ملا غرض» نیز اهل شعر، متانت و فضل و ادب بوده میباشد.[۱۷] جده پدری مجلسی دختر کمال الدین روحانی حسن عاملی نطنزی اصفهانی میباشد. محدث نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) برادران مجلسی، میرزا عزیزالله و ملا عبدالله را ستوده میباشد. آمنه بیگم(درگذشت: قرن ۱۲ق) مشهورترین خواهر مجلسی همسر محمدصالح بن احمد مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق) و دانا شرعی بوده میباشد.[۱۸]

تحصیلات
محمدباقر مجلسی بعداز فراگرفتن علم ها مقدماتی از محضر علمای اصفهان بهره مند شد.[۱۹] وی بیش تر از همگی نزد پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳–۱۰۷۰ق) فراگیری چشم میباشد و از‌آنجا‌که پدرش از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) بود، می‌اقتدار از تأثیر فکر‌های روحانی بهایی بر علامه مجلسی به واسطه پدرش محمد تقی مجلسی صحبت راند.[۲۰] مؤلف ریاض العلماء که از شاگردان و همیاران او در تدوین بحارالانوار بوده میباشد می‌نویسد که او علم‌های عقلی را نزد آقا حسین خوانساری(۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) و علم های نقلی را نزد پدرش فرا گرفت.[۲۱]

محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. برخی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کرده‌اند.[۵] از در بین شاگردان علامه بعضی از مشاهیر علمای شیعه تربیت شدند که از آن پاراگراف می‌قدرت به میرزا عبدالله افندی اصفهانی(درگذشت: ۱۱۳۰ق)، سید نعمت‌الله جزایری(درگذشت: ۱۱۱۲ق)، روحانی عبدالله بحرانی(درگذشت: ۱۱۲۷ق)، محمد بن علی اردبیلی(درگذشت: ۱۱۰۱ق)، میر محمدصالح خاتون‌آبادی(درگذشت: ۱۱۲۶ق) و میر محمدحسین خاتون‌آبادی (نوه دختری‌اش؛ در سپری شد: ۱۱۵۱ق)، سید ابوالقاسم خوانساری(درگذشت: ۱۱۵۷ق) خاطر کرد.[۲۲]

اذن ماجرا

یکی‌از واپسین اذن‌های قصه علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از بخش اعظمی از علمای زمان خویش حدیث شنیده و از آنها اذن داستان داشت که از مهمترین این اشخاص بایستی به ملا باتقوا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن نتیجه کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روحانی حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسم‌برده‌اند.[۲۳] روحانی حر عاملی، مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذن‌طومار نقل داستان به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی کل کارایی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه همگی شاخه‌های معارف کرده و کل نیروی عمیق فکری و تفکر وقّادش را در فراهم نمودن کلیه کمالات به عمل گرفته میباشد.[۲] سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذن‌طومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی میباشد.[۳]