و در داستان دیگری فرمود: «ما قَضی مسْلمٌ لِمُسلمٍ حاجةً الّا ناداهُ اللهُ تعالیَ و تَخوب علیَّ ثَوابُک و لا ارْضی لکَ بِدُون الْجَنَّةِ؛ [۳۶][۳۷][۳۸] هر مسلمانی که حاجت مسلمان دیگر را برآورد خدا متعال به وی ندا می دهد که اجر تو با اینجانب میباشد و به کمتر از فردوس برای تو راضی نمیشوم.»
۳.۴ - متساوی عبادت تک تک قدمت مسجد سجاد مشهد
در حدیثی که امیر مؤمنان (علیهالسّلام) از نبی گرامی اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) نقل نموده است میخوانیم: «مَن قَضی لِاَخیهِ الْمُؤمن حاجةً کانَ کمنْ عبدالله دَهْرَهُ؛ [۳۹] هر که حاجت اخوی شرعی خویش را برآورد مانند کسی میباشد که تمامی قدمت پروردگار را عبادت کردهباشد.»
و فرمود: «مَنْ کوشش فی حاجةِ اَخیهِ الْمؤمن فَکانَّما عبدالله تسْعَةَ الافِ سَنةٍ صائماً نَهارَهُ قائماً لیْلهُ؛ [۴۰] هر که برای برآوردن حاجت اخوی مؤمن خویش همت نماید مانند این میباشد که نُه هزار سال پروردگار را عبادت کردهباشد که ایام را به روزهداری و شب را به شبزندهداری بگذراند.»
همینطور امیر مؤمنان (علیهالسّلام) به کمیل بن زیاد فرمود:«یا این که کُگرایش مُرْ رزرو مسجد سجاد مشهد اهلک انْ یَروحُوا فی کَسْب الْمکارم، و یُدْلِجُوا فی حاجةِ مَنْ هوَ نَائِمٌ، فَوَالذَّی وَسِع سَمْعُهُ الْاصْواتَما اینجانب احدٍ ویْدع قلْباً سُروراًُ الّا و رفتارَ اللهُ لَهُ اینجانبْ ذلک السُّرور لطْفاً فاذا نزلت بِهِ نائِبةٌ جری الیْها کَالْماءِ فی انْحِدارِهِ حتّی یطْرُدَها عنْهُ... ؛ [۴۱] ای کمیل! قبیله و قوم خویش را وادار کن که ایام در ادامه استحصال فضیلت ها و مکارم باشند و شبها در اعمال حوایج مردمی که خوابند بکوشند. قسم و سوگند به هر که آحاد صداها را میشنود، هر که سرور و خوشحالی در قلب آدرس مسجد سجاد مشهدی تولید نماید آفریدگار به عوض آن برایش لطف و بخشندگی میآفریند که هرگاه مصیبت واندوهی به وی رسد این لطف مانند آب به سوی آن جاری میگردد تا آن مصیبت را از وی بدور نماید، ....»
خلاصه آنکه آنقدر درباره مداقه امداد به برادران فقاهتی و برآوردن حوایج آنها توصیه گردیده است که در صورتی کسی برای رفع حاجت اخوی فقهی خویش قدم بردارد اما پیروز نشود گشوده هم ثواب متعددی نزد پروردگار داراست، تا آنجا که امام باقر (علیهالسّلام) فرمود: «ویْحی الله عزَّوجلَّ الی موسی انَّ مِنْ عبادی مَنْ یَتقرَّبُ الیَّ بِالْحسنةِ فَاُحکمهُ فِی الْجنَّةِ فقال موسی یا این که ربِّ و ما تِلْکَ الْحسنةُ؟ قال یَمْشی مَعَاخیهِ المؤمنِ فی قضاءِ حاجتِهِ قُضِیَتْ ویْلَمْ تُقْضَ!» [۴۲] [۴۳] خدای عزَّوجلَّ به موسی (علیهالسّلام) وحی فرمود: همانا برای مثال بندگانم کسی میباشد که بوسیله حسنه و عمل نیک به اینجانب تقرّب جوید و اینجانب اورا در پردیس قاضی سازم (پردیس را در دست وی گذارم). موسی پهنا کرد: پروردگارا! آن فعالیت نیک چیست؟ فرمود: اینکه هم پا اخوی مؤمنش در روش برآوردن حاجت وی قدم بردارد، چه آنکه برآورده گردد یا این که نشود.
امام راستگو (علیهالسّلام) فرمود: «و ما اینجانب مؤمنٍ یَمْشی لِاخیهِ فی حاجةٍ الّا کَتَبَالله لَهُ بِکُلِّ خُطْوةٍ حسنةً و حَطَّ عنْهُ ارزش سیِّئَةً و رفع لهُ ارزش درجةً؛ [۴۴] هر مؤمنی که برای برآوردن حاجت اخوی مؤمن خویش قدم بردارد معبود متعال برای هر قدمی یک اجر مینویسد و یک گناه از وی نادر مینماید و یک جايگاه در فردوس به رده وی می افزاید.»
در روایتی از فرستاده خداوند (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) فرمود: «مَنْ متد فی حاجةِ اخیهِ الْمسلمِ کَتبَ الله لَهُ بِکَلِّ خُطْوةٍ سَبْعینَ حسنةً و کفَّر عنْهُ سَبْعینَ سَیِّئَةً؛ [۴۵] هر که جهت برآوردن حاجت اخوی مسلمان خویش قدم بردارد آفریدگار متعال برای هر قدمی هفتاد اجر در طومار کار وی مینویسد و هفتاد گناه اورا میبخشد.»
خدای عزَّوجلَّ به موسی (علیهالسّلام) وحی فرمود: همانا به عنوان مثال بندگانم کسی میباشد که توسط حسنه و عمل نیک به اینجانب تقرّب جوید و اینجانب اورا در فردوس حکم کننده سازم (پردیس را در مشت وی گذارم). موسی پهنا کرد: پروردگارا! آن شغل نیک چیست؟ فرمود: اینکه یار اخوی مؤمنش در روش برآوردن حاجت وی قدم بردارد، چه آنکه برآورده خواهد شد یا این که نشود.»
۴ - دو تذکّر ما یحتاج
[بازنویسی]
۱. پهنا حاجت نزد برادران شرعی برهان بر آرزو و متکی بودن و اتکای به آنها میباشد. بشر بایستی در قبال این شم عملاً بهسیرتکاملای واکنش نماید که موجب تضعیف آن نشود بلکه آن را تائید و تاکید کند، همان طور که امام درستگو (علیهالسّلام) فرمود: «کَفی بِالْمرءِ اعْتماداً علی اخیهِ انْ یُنْزِلَ بهِ حاجتَهُ؛ [۴۶] در ثابت متکی بودن به اخوی شرعی همین بس که فرد حاجتش را نزد وی آورد.
۲. در فرهنگ و تمدن اسلامی از حوایج عموم تفسیر به نعمت و بخشش گردیده است. بدین ترتیب، اشخاصی که در تاثیر تمکّن مالی یا این که حالت خاص اجتماعی در معرض هجوم امواج تقاضاها و حاجتها واقع میشوند می بایست بدانند که درهای بخشش الهی به روی آن ها باز گردیده و هیچ کس از فراوانی نعمت خسته و ملول نمیشود. بدین جهت حضرت امام حسین (علیهالسّلام) فرمود: ... از نعمتهای خداوند این میباشد که عموم حوایج خویش را نزد شما میاورند، بعد از نعمتهای پروردگار (که حاجت عموم میباشد) اندوهگین نشوید[۴۷]
همینطور امام هفتم (علیهالسّلام) ضمنا روایتی فرمود: هر که اخوی مؤمنِ فقیرِ وی نزد او برود تا نیازش را برطرف سازد رحمتی میباشد که آفریدگار به سوی وی پیامبر میباشد... [۴۸] [۴۹]
براین اساس، هر بشر مسلمانی می بایست از این نعمتها و عفووبخششهای خدا به خیر و خوبی استقبال نماید و تا آنجا که قدرت داراست در برآوردن حاجت حاجتمندان بکوشد و در شرایطیکه که اقتدار نداشته باشد حدّاقل با بیانی امیدوار کننده جوابش را بدهد، که نبی اکرم (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) این سیرتکامل بود: «اینجانبْ سالهُ حاجةً لَم یَرُدهَّ الّا ارزش ویْ بِمَیْسورٍِ اینجانب الْعهد؛ [۵۰] یعنی آن حضرت (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) هیچگاه مالک حاجت را برنمیگرداند مگر با حاجت برآورده گردیده و درصورتیکه که اقتدار برآوردن حاجت اورا نداشت حدّاقل با سخنان امیدوار کننده جواب اورا میاعطا کرد.»
به هر هم اکنون، در صورتیکه کسی نمیتواند نیاز نیازمندی را برآورد می بایست به سیرتکاملای با وی حرف بگوید که دلشکسته و مأیوس نشود.
قرآن مجید میفرماید: «و اِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوها فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً؛ [۵۱] و هرگاه از آنان (مستمندان) روی برتابی و انتظار بخشش پروردگارت را داشته باشی (تا گشایشی در کارت پدید آید و به آنها یاری کنی) با گفتار قابل انعطاف و آمیخته با لطف با آنها صحبت بگو.»
فرستاده گرامی اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) بعداز نزول این آیه زمانی که کسی از وی چیزی طلب می کرد و حضرت چیزی نداشت که به وی بدهد میفرمود: «یرْزقنا اللهُ و ایّاکم مِنْ فضْلِهِ؛ [۵۲] امیدوارم معبود ما و تورا از فضلش روزی دهد.»
از این رو هر کس نمیتواند حاجت نیازمندی را برآورد می بایست با اعلام کردن سخنانی امید بخش از قبیل اینکه «امیدوارم خداوند نیازت را برطرف نماید، اینجانب نیز تا آنجا که در حد داشته باشم برای تو کارایی میکنم» اورا دلداری دهد خیر اینکه با پرخاشگری و تندی با وی روبرو گردد و اورا ناامید برگرداند. اینگونه کسی در آخرت در پشتیبانی آفریدگار نخواهد بود، چون اشخاصی در حفاظت خواهند بود که در عالم پناهگاه صاحبان حاجت باشند و این به عبارتی میباشد که حضرت امام جعفر راستگو (علیهالسّلام) فرمود: «انَّ لله عباداً اینجانب خلق و خویِهِ فی ارضه یفْزع العبادُ الیهم فی حوائج الدنیا و الاخرة اولئک هم المؤمنون حقاً امنون یوم القیامة؛ [۵۳][۵۴] خدای متعال در روی زمین بندگانی داراست که عموم در اجرا مرادهای مادی و اخروی خویش به آن ها مدد میبرند و آنان مؤمنان واقعی بوده و روز قیامت در حمایت آفریدگار میباشند.»
و در داستان دیگری فرمود: «ما قَضی مسْلمٌ لِمُسلمٍ حاجةً الّا ناداهُ اللهُ تعالیَ و تَخوب علیَّ ثَوابُک و لا ارْضی لکَ بِدُون الْجَنَّةِ؛ [۳۶][۳۷][۳۸] هر مسلمانی که حاجت مسلمان دیگر را برآورد خدا متعال به وی ندا می دهد که اجر تو با اینجانب میباشد و به کمتر از فردوس برای تو راضی نمیشوم.»
۳.۴ - متساوی عبادت تک تک قدمت مسجد سجاد مشهد
در حدیثی که امیر مؤمنان (علیهالسّلام) از نبی گرامی اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) نقل نموده است میخوانیم: «مَن قَضی لِاَخیهِ الْمُؤمن حاجةً کانَ کمنْ عبدالله دَهْرَهُ؛ [۳۹] هر که حاجت اخوی شرعی خویش را برآورد مانند کسی میباشد که تمامی قدمت پروردگار را عبادت کردهباشد.»
و فرمود: «مَنْ کوشش فی حاجةِ اَخیهِ الْمؤمن فَکانَّما عبدالله تسْعَةَ الافِ سَنةٍ صائماً نَهارَهُ قائماً لیْلهُ؛ [۴۰] هر که برای برآوردن حاجت اخوی مؤمن خویش همت نماید مانند این میباشد که نُه هزار سال پروردگار را عبادت کردهباشد که ایام را به روزهداری و شب را به شبزندهداری بگذراند.»
همینطور امیر مؤمنان (علیهالسّلام) به کمیل بن زیاد فرمود:«یا این که کُگرایش مُرْ رزرو مسجد سجاد مشهد اهلک انْ یَروحُوا فی کَسْب الْمکارم، و یُدْلِجُوا فی حاجةِ مَنْ هوَ نَائِمٌ، فَوَالذَّی وَسِع سَمْعُهُ الْاصْواتَما اینجانب احدٍ ویْدع قلْباً سُروراًُ الّا و رفتارَ اللهُ لَهُ اینجانبْ ذلک السُّرور لطْفاً فاذا نزلت بِهِ نائِبةٌ جری الیْها کَالْماءِ فی انْحِدارِهِ حتّی یطْرُدَها عنْهُ... ؛ [۴۱] ای کمیل! قبیله و قوم خویش را وادار کن که ایام در ادامه استحصال فضیلت ها و مکارم باشند و شبها در اعمال حوایج مردمی که خوابند بکوشند. قسم و سوگند به هر که آحاد صداها را میشنود، هر که سرور و خوشحالی در قلب آدرس مسجد سجاد مشهدی تولید نماید آفریدگار به عوض آن برایش لطف و بخشندگی میآفریند که هرگاه مصیبت واندوهی به وی رسد این لطف مانند آب به سوی آن جاری میگردد تا آن مصیبت را از وی بدور نماید، ....»
خلاصه آنکه آنقدر درباره مداقه امداد به برادران فقاهتی و برآوردن حوایج آنها توصیه گردیده است که در صورتی کسی برای رفع حاجت اخوی فقهی خویش قدم بردارد اما پیروز نشود گشوده هم ثواب متعددی نزد پروردگار داراست، تا آنجا که امام باقر (علیهالسّلام) فرمود: «ویْحی الله عزَّوجلَّ الی موسی انَّ مِنْ عبادی مَنْ یَتقرَّبُ الیَّ بِالْحسنةِ فَاُحکمهُ فِی الْجنَّةِ فقال موسی یا این که ربِّ و ما تِلْکَ الْحسنةُ؟ قال یَمْشی مَعَاخیهِ المؤمنِ فی قضاءِ حاجتِهِ قُضِیَتْ ویْلَمْ تُقْضَ!» [۴۲] [۴۳] خدای عزَّوجلَّ به موسی (علیهالسّلام) وحی فرمود: همانا برای مثال بندگانم کسی میباشد که بوسیله حسنه و عمل نیک به اینجانب تقرّب جوید و اینجانب اورا در پردیس قاضی سازم (پردیس را در دست وی گذارم). موسی پهنا کرد: پروردگارا! آن فعالیت نیک چیست؟ فرمود: اینکه هم پا اخوی مؤمنش در روش برآوردن حاجت وی قدم بردارد، چه آنکه برآورده گردد یا این که نشود.
امام راستگو (علیهالسّلام) فرمود: «و ما اینجانب مؤمنٍ یَمْشی لِاخیهِ فی حاجةٍ الّا کَتَبَالله لَهُ بِکُلِّ خُطْوةٍ حسنةً و حَطَّ عنْهُ ارزش سیِّئَةً و رفع لهُ ارزش درجةً؛ [۴۴] هر مؤمنی که برای برآوردن حاجت اخوی مؤمن خویش قدم بردارد معبود متعال برای هر قدمی یک اجر مینویسد و یک گناه از وی نادر مینماید و یک جايگاه در فردوس به رده وی می افزاید.»
در روایتی از فرستاده خداوند (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) فرمود: «مَنْ متد فی حاجةِ اخیهِ الْمسلمِ کَتبَ الله لَهُ بِکَلِّ خُطْوةٍ سَبْعینَ حسنةً و کفَّر عنْهُ سَبْعینَ سَیِّئَةً؛ [۴۵] هر که جهت برآوردن حاجت اخوی مسلمان خویش قدم بردارد آفریدگار متعال برای هر قدمی هفتاد اجر در طومار کار وی مینویسد و هفتاد گناه اورا میبخشد.»
خدای عزَّوجلَّ به موسی (علیهالسّلام) وحی فرمود: همانا به عنوان مثال بندگانم کسی میباشد که توسط حسنه و عمل نیک به اینجانب تقرّب جوید و اینجانب اورا در فردوس حکم کننده سازم (پردیس را در مشت وی گذارم). موسی پهنا کرد: پروردگارا! آن شغل نیک چیست؟ فرمود: اینکه یار اخوی مؤمنش در روش برآوردن حاجت وی قدم بردارد، چه آنکه برآورده خواهد شد یا این که نشود.»
۴ - دو تذکّر ما یحتاج
[بازنویسی]
۱. پهنا حاجت نزد برادران شرعی برهان بر آرزو و متکی بودن و اتکای به آنها میباشد. بشر بایستی در قبال این شم عملاً بهسیرتکاملای واکنش نماید که موجب تضعیف آن نشود بلکه آن را تائید و تاکید کند، همان طور که امام درستگو (علیهالسّلام) فرمود: «کَفی بِالْمرءِ اعْتماداً علی اخیهِ انْ یُنْزِلَ بهِ حاجتَهُ؛ [۴۶] در ثابت متکی بودن به اخوی شرعی همین بس که فرد حاجتش را نزد وی آورد.
۲. در فرهنگ و تمدن اسلامی از حوایج عموم تفسیر به نعمت و بخشش گردیده است. بدین ترتیب، اشخاصی که در تاثیر تمکّن مالی یا این که حالت خاص اجتماعی در معرض هجوم امواج تقاضاها و حاجتها واقع میشوند می بایست بدانند که درهای بخشش الهی به روی آن ها باز گردیده و هیچ کس از فراوانی نعمت خسته و ملول نمیشود. بدین جهت حضرت امام حسین (علیهالسّلام) فرمود: ... از نعمتهای خداوند این میباشد که عموم حوایج خویش را نزد شما میاورند، بعد از نعمتهای پروردگار (که حاجت عموم میباشد) اندوهگین نشوید[۴۷]
همینطور امام هفتم (علیهالسّلام) ضمنا روایتی فرمود: هر که اخوی مؤمنِ فقیرِ وی نزد او برود تا نیازش را برطرف سازد رحمتی میباشد که آفریدگار به سوی وی پیامبر میباشد... [۴۸] [۴۹]
براین اساس، هر بشر مسلمانی می بایست از این نعمتها و عفووبخششهای خدا به خیر و خوبی استقبال نماید و تا آنجا که قدرت داراست در برآوردن حاجت حاجتمندان بکوشد و در شرایطیکه که اقتدار نداشته باشد حدّاقل با بیانی امیدوار کننده جوابش را بدهد، که نبی اکرم (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) این سیرتکامل بود: «اینجانبْ سالهُ حاجةً لَم یَرُدهَّ الّا ارزش ویْ بِمَیْسورٍِ اینجانب الْعهد؛ [۵۰] یعنی آن حضرت (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) هیچگاه مالک حاجت را برنمیگرداند مگر با حاجت برآورده گردیده و درصورتیکه که اقتدار برآوردن حاجت اورا نداشت حدّاقل با سخنان امیدوار کننده جواب اورا میاعطا کرد.»
به هر هم اکنون، در صورتیکه کسی نمیتواند نیاز نیازمندی را برآورد می بایست به سیرتکاملای با وی حرف بگوید که دلشکسته و مأیوس نشود.
قرآن مجید میفرماید: «و اِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوها فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً؛ [۵۱] و هرگاه از آنان (مستمندان) روی برتابی و انتظار بخشش پروردگارت را داشته باشی (تا گشایشی در کارت پدید آید و به آنها یاری کنی) با گفتار قابل انعطاف و آمیخته با لطف با آنها صحبت بگو.»
فرستاده گرامی اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) بعداز نزول این آیه زمانی که کسی از وی چیزی طلب می کرد و حضرت چیزی نداشت که به وی بدهد میفرمود: «یرْزقنا اللهُ و ایّاکم مِنْ فضْلِهِ؛ [۵۲] امیدوارم معبود ما و تورا از فضلش روزی دهد.»
از این رو هر کس نمیتواند حاجت نیازمندی را برآورد می بایست با اعلام کردن سخنانی امید بخش از قبیل اینکه «امیدوارم خداوند نیازت را برطرف نماید، اینجانب نیز تا آنجا که در حد داشته باشم برای تو کارایی میکنم» اورا دلداری دهد خیر اینکه با پرخاشگری و تندی با وی روبرو گردد و اورا ناامید برگرداند. اینگونه کسی در آخرت در پشتیبانی آفریدگار نخواهد بود، چون اشخاصی در حفاظت خواهند بود که در عالم پناهگاه صاحبان حاجت باشند و این به عبارتی میباشد که حضرت امام جعفر راستگو (علیهالسّلام) فرمود: «انَّ لله عباداً اینجانب خلق و خویِهِ فی ارضه یفْزع العبادُ الیهم فی حوائج الدنیا و الاخرة اولئک هم المؤمنون حقاً امنون یوم القیامة؛ [۵۳][۵۴] خدای متعال در روی زمین بندگانی داراست که عموم در اجرا مرادهای مادی و اخروی خویش به آن ها مدد میبرند و آنان مؤمنان واقعی بوده و روز قیامت در حمایت آفریدگار میباشند.»
بهترین مساجد بلوار سجاد مشهد